£9 am flwyddyn

Gallwch danysgrifio ar y wefan wrth glicio ar  y ddolen ‘Tanysgrifio’ neu yrru siec i’r cyfeiriad canlynol:  Tu Chwith, Pen-y-Berth, Ffordd Gwenllian, Nefyn, Pwllheli, Gwynedd. LL53 6ND gan nodi eich enw a’ch cyfeiriad.

Am fwy o wybodaeth: tuchwith@googlemail.com

Rydym ar hyn o bryd yn ystyried dyfodol y cylchgrawn ac yn ymchwilio i ddulliau eraill o gyhoeddi a rhoi llwyfan i waith gan bobl ifainc.  Byddwn yn cyhoeddi’r rhifyn nesaf, Gwreiddiau, ym mis Mawrth 2012.

Y GOLYGYDDION

Elin Angharad Owen, Aberystwyth

Dr Rhiannon Marks, Caerdydd

Dyma restr llawn o’r cynnwys yn gronolegol:

Golygyddol:  Osian Rhys Jones

Toriadau (cerdd) – Eurig Salisbury

Cysgodion (cerdd) – Casia Wiliam

Craduriaid y Cyrion (casgliad o lên meicro) – Gwilym Dwyfor

Lle bo iaith, bydd cymdeithas (cerdd)- Gruffudd Antur

Adain Avion – Marc Rees

Ei darganfod mewn odlau (celf) – Carwyn Evans

Capel Garmon – Eryl Prys Jones

Merch sy’n ysmygu… (cerdd) – Guto Dafydd

Llythyr o Ganada – Gareth Jones

J’accepte (cerdd) – Sion Pennar ac Elizabeth L’Eveillé

Riverside – Leusa Fflur Llewelyn

Golwg ar Gymdeithas – Dewi Huw Owen

‘Ymddiddan y Corff a’r Enaid Meddwl’ – Rhiannon Marks

Y Dafarn – Anni Llŷn

Cymdeithas Gynaliadwy – Gwenith Hughes

Gwydr, Golau, Gofod (Celf) – Rhian Haf

Defnyddio cerddoriaeth i ddod â chymunedau ynghyd (erthygl) – Esyllt Williams

Pornograffi – Cai Dyfan a Ciron Gruffydd

Gwylanod (cerdd) – Marged Parry

Arbrawf mewn cymdeithas – Dyfrig Lewis Smith

Cymdeithas – Menna Machreth

Mae’n bleser gan Llenyddiaeth Cymru gyhoeddi bod Gŵyl Gynganeddu Tŷ Newydd yn ei hôl eto eleni.  Ar benwythnos olaf Tachwedd (26-27) 2011, bydd digwyddiadau dirifedi ar gyfer beirdd, pobl ifainc, dysgwyr, a phawb sy’n ymddiddori mewn barddoniaeth a chlec y gynghanedd.

Ymysg digwyddiadau’r penwythnos, bydd gweithdai cynganeddu amrywiol fore Sadwrn yn Nhŷ Newydd, yn cynnwys sesiwn blas ar y gynghanedd i ddysgwyr y Gymraeg, a gweithdy ar sut i drydar eich canu caeth ar Twitter.

Brynhawn Sadwrn 26 Tachwedd, yn Amgueddfa Lloyd George, bydd yr Athro Gwyn Thomas yn cyflwyno darlith ar fywyd a gwaith brenin y gynghanedd, Dafydd ap Gwilym. Yna bydd Myrddin ap Dafydd yn cynnal sesiwn holi gyda phrifardd Eisteddfod Wrecsam 2011, Rhys Iorwerth. Bydd hefyd darlith hynod o arbennig yn trafod baled fawreddog o Hwngari a ysgrifennwyd dwy ganrif yn ôl am feirdd Cymru’n cael eu herlyn gan Edward I. Twm Morys, László Irinyi (o’r Hwngari) a John Asquith fydd yn trafod y pwnc mewn tair iaith.

Un o uchafbwyntiau’r ŵyl heb os bydd yr ymryson yng Nghwesty’r Marine yng Nghricieth nos Sadwrn, gyda deuddeg o’n beirdd gorau yn mynd benben mewn brwydr am y ffon, a theitl Pencerdd Tŷ Newydd.

Dywedodd Lleucu Siencyn, Prif Weithredwr Llenyddiaeth Cymru: “Bydd pawb – boed yn gynganeddwyr neu’n ddilynwyr y grefft – yn sicr o fwynhau’r penwythnos hwn yn ysblander Tŷ Newydd. Mae yna gyffro yn y sin farddol yng Nghymru ar hyn o bryd, ac mae Gŵyl Gynganeddu Tŷ Newydd yn adlewyrchu’r bwrlwm hwn.”

Ewch i wefan Tŷ Newydd i weld yr amserlen lawn o sesiynau, darlithoedd, gweithdai ac adloniant gyda’r nos: www.tynewydd.org.  Am ragor o wybodaeth, cysylltwch â tynewydd@llenyddiaethcymru.org / 01766 522 811.

Mae tocynnau’r Ŵyl, gyda gostyngiad hael i fyfyrwyr, ar werth yn Nhŷ Newydd ac mae modd eu prynu o flaen llaw drwy ffonio 01766 522 811.  Ac eithrio’r ddarlith mewn tair iaith, cynhelir yr Ŵyl trwy gyfrwng y Gymraeg yn unig.

Cefnogir yr ŵyl gan Golwg 360 a Chyngor Gwynedd.

Am fwy o wybodaeth neu luniau cysylltwch â:

Llenyddiaeth Cymru,
Prif Weithredwr: Lleucu Siencyn,
Tŷ Newydd,
Llanystumdwy,
Cricieth,
LL52 0LW

01766 522 811/ tynewydd@llenyddiaethcymru.org

www.llenyddiaethcymru.org / www.tynewydd.org

@LlenCymru (twitter)

O’r 21 gwahanol ôl-rifyn o Tu Chwith sydd ganddom ni. Gan ddechrau â’r set sy’n cynnwys y mwyaf prin, dim ond 3 set llawn sydd ar gael. 1 set o 20 cyfrol,  3 set o 19 cyfrol, 2 set o 18 cyfrol, 2 set o 17 cyfrol, ac yn y blaen!

Dyma enghreifftiau o rai o’r cyfrolau sydd ar gael:

Cyfrol 12: Cymru / Lloegr    -  gol. Angharad Price a Sioned Puw Rowlands  -  PRIN IAWN!

Cyfrol 13: Pechod    -    gol. Lowri I. Davies   –   PRIN IAWN!

Cyfrol 14: Ffasiwn     –      gol. Lowri I. Davies    -   PRIN IAWN!

Cyfrol 16: Bwyd a Diod  -  gol. Lowri I. Davies

Cyfrol 19: Mygydau   –    gol. Dyfrig Jones

Cyfrol 20: Plentyndod   –   gol. Fflur Dafydd    -   PRIN IAWN!!!

Cyfrol 21: Ffiniau     –     gol. Mari Siôn

Cyfrol 22:   Rhyddid    -   gol. Angharad Elen

Cyfrol 25:   Gwerin    -    gol. Gwenfair Michael      -     PRIN IAWN!

Cyfrol 26: Egni    -     gol. Catrin Dafydd

Cyfrol 27: Newid   –   gol. Catrin Dafydd

Cyfrol 28: Adoniant   –  gol. Rhiannon Michael

Cyfrol 29: Dinas    -  gol. Menna Machreth

Cyfrol 30: Na!   –    gol. Steffan Cravos ac Angharad Elen

Cyfrol 31: Creu  -  gol. Menna Machreth

Cyfrol 32: Mapio’r Byd    -    gol. Jon Gower

Cyfrol 33: Croesi Ffiniau   –  gol. Ceri Elen a Menna Machreth

Cyfrol 34: Gwyddoniaeth   –   gol. Menna Machreth

Meddai Menna Machreth, uwch-olygydd tu chwith:

‘Roedd hi’n fraint aruthrol i fi gael golygu cylchgrawn tu chwith, a dod i gysylltiad â doniau celfyddydol ar draws Cymru. Dymunaf yn dda i Elin a Rhiannon, dwylo abl iawn, ac rwy’n siŵr y byddan nhw’n rhoi cyfeiriad cyffrous a ffresh i’r cylchgrawn.’

Awduron ifanc yn ymateb i’r ‘gymdeithas fawr / big society’

Y ‘gymdeithas fawr’, y toriadau, cynaladwyedd – dyma rai o’r materion a gaiff sylw yn rhifyn newydd y cylchgrawn tu chwith a gyhoeddir yn ystod wythnos yr Eisteddfod. Y golygydd yw Osian Rhys Jones, bardd o’r Ffôr yn wreiddiol ond sydd bellach yn byw yng Nghaerdydd. Thema’r gyfrol yw ‘Cymdeithas’ sef un o eiriau poblogaidd y funud oherwydd maniffesto y ‘gymdeithas fawr’. Yn y gyfrol, ceir ymatebion creadigol ac erthyglau o gwmpas y pwnc, yn ogystal â gwaith celf newydd.

Yn lansiad y gyfrol ar Ddydd Sadwrn 6ed yn y Babell Lên am 11y.b. bydd cyfle i glywed rhai o’r cyfranwyr yn ogystal â chlywed oddi wrth olygyddion newydd y cylchgrawn.

Meddai Osian Rhys Jones, golygydd y rhifyn diweddaraf:

‘Roedd yn dipyn o her i’r cyfranwyr ymateb i’r thema ‘cymdeithas’. Er bod rhyw optimistiaeth gynnil yn dal i belydru’i olau yn dilyn canlyniad refferendwm y Cynulliad eleni mae yna gymylau digon tywyll uwchben o hyd; y cyni economaidd, bygythiadau i’r sefydliadau sy’n hanfodol i barhad ein hiaith, yn ogystal â datblygiad dyddiol straeon cenedlaethol am newyddiadurwyr a heddweision llwgr.

‘Er gwaethaf hynny ymatebodd y cyfranwyr yn y rhifyn hwn trwy gynnig llwybrau newydd i ni eu dilyn. Dengys Gwenith Hughes yn ei herthygl “Cymdeithas Gynaliadwy” fod cynaliadwyedd yn greiddiol hanfodol i barhad ein cymdeithasau gan gynnig rhai ffyrdd y gallwn gyflawni’r nod hwnnw. Yn erthygl Esyllt Williams, ‘Defnyddio cerddoriaeth i ddod â chymunedau ynghyd’, fe ddadlennir i ni nad yw’r gair “cymuned” yn gyfystyr ymhob diwylliant. Mae pob cyfraniad i’r rhifyn, ym mha bynnag gyfrwng, yn dangos bod llais gan lenorion a beirdd Cymru, boed yn hawddfyd neu adfyd.’

1. Beth sy’n dy ddenu di i astudio hanes athroniaeth?

Yn aml, mae athroniaeth yn cael ei drin fel rhywbeth tu hwnt i amser, ond dwi’n teimlo ei fod yn rhywbeth sydd wedi ei wreiddio mewn amser a sefyllfa benodol. Mae’n hefyd yn rhoi darlun i ni o gredoau ac ofnau’r cyfnod dan sylw. Clywir y ddadl bod athroniaeth yn bell o’r ‘byd-go-iawn’ ac felly’n ddibwrpas, ond y gwirionedd yw ein hymddygiad yn deillio o’r zeitgeist  neu safononau sy’n dderbyniol gan gymdeithas. Syniadau – hynny ydi, athroniaeth – sy’n gyrru, siapio a diffinio ein bywydau.

2. Yn dy erthygl yn rhifyn newydd Tu Chwith, rwyt ti’n trafod creu polisi cyhoeddus ar sail gwyddoniaeth. A allai gwyddoniaeth reoli polisi yn fwy na idioleg yn y dyfodol?

I raddau helaeth, mae’n rheoli’n mwy na idioleg yn barod. Edrychwch ar y economi. Mae’r llywodraeth (San Steffan) a’u cefnogwyr yn mynnu rhaid cwtogi’r ddyled cyn gynted â phosib ac mai dyma’r unig ateb wedi ei brofi gan wyddoniaeth yr economi – yn hytrach na chydnabod mai un ymateb ideolegol allan o amrywiaeth o safbwyntiau yw hwn. Rydw i’n dal i synnu ar dlodi syniadaeth y Chwith o ran eu methiant i lunio ymateb gwahanol eu hunain, yn enwedig gan fod diffyg enghreifftiau hanesyddol o lywodraethau yn tyfu eu heconomïau yn ystod dirwasgiad drwy doriadau hallt ar wariant cyhoeddus.

Nid rhwng gwyddoniaeth ac idioleg y mae’r ymgiprys ar hyn o bryd ond rhwng gwyddoniaeth â phoblogrwydd a gallai hyn barhau am beth amser. Wedi dweud hynny, mae unrhyw ymgais i reoli cymdeithas yn wyddonol yn methu yn hwyr neu hwyrach, ac mae athroniaeth wleidyddol bob amser yn ailymddangos ar ôl cyfnodau o absenoldeb, felly tybiaf y bydd ideoleg ddychwelyd i ganol gwleidyddiaeth unwaith eto, er ei bod hi’n anodd dweud sut ar hyn o bryd.

3. Beth yw dy farn am bolisi Llywodraeth Cymru i ddifa moch-daear?

Problem gymharol tecnocrataidd yn hytrach nag un gwleidyddol na chymdeithasol yw hi, felly mae llai o broblemau wrth defnyddio technegau ymchwil gwyddonol yn yr achos yma. Does dim llawer o dystiolaeth i brofi y bydd cynllun difa yn effeithiol. Gellir dadlau fod ffinau naturiol yng Ngheredigion i rwystro Moch-daear i ddianc i lefydd eraill i gludo TB, ond does dim llawer o ymchwil wedi ei wneud i fesur hyn. Mae lefelodd TB wedi hanneri bron â bod dros y blynyddoedd diwethaf heb bolisi difa, felly ar y cyfan, rwy’n feirniadol o bolisi’r Llywodraeth Cymru. Ar fater technocrataidd fel hyn dylent naill ai dilyn y dystiolaeth, neu brofi fod sail y dystiolaeth yn wael. Nid ydynt wedi gwneud y nail neu’r llall.

4. Wyt ti’n credu bod gormod o fwlch rhwng gwyddoniaeth a’r celfyddydau yng Nghymru?

‘Dwi ddim yn meddwl fod yn llawer o ddealltwriaeth o gryfderau a gwendidau y ddau fyd, na’r problemau o blethu’r ddau ohonynt gyda’i gilydd. Os rydym eisiau datblygu fel gwlad, rhaid i ni gael fwy o barch, dealltwriaeth a chefnogaeth tuag at y ddau, ond ofnaf fod ein gwrthwynebiad tuag unrhyw fath o elitiaeth – yn enwedig elitiaeth ddeallusol – yn ein dal ni’n nôl, ond mae hynny’n fater arall!

5. Pwy yw dy hoff athronydd a dy hoff wyddonydd?

Rwy’n hoff iawn o Marx a Weber, ond mae’n debyg mai Karl Popper yw fy ffefryn, oherwydd ei amddiffyniad o feirniadaeth agored, a’i feirniadaeth hallt o’r rheini a fynnodd eu bônt â dealltwriaeth sicr o’r byd, fel y medrent anwybyddu democratiaeth yn gyfan gwbl.

6. Beth rwyt ti wedi ei fwynhau am y rhifyn newydd o Tu Chwith?

Fe fwynheuais ‘rant’ Gethin Rhys Thomos am sut mae gwyddoniaeth yn cael ei drin yn y cyfryngau yn fawr, ac roedd erthygl wrth-batriachaidd Mair Rees yn ddidorol iawn. Anaml rwy’n gweld safbwynt o’r fath yn cael ei ddatgan, ag roedd hi’n bleser darllen rhywbeth fel ‘na.

Mae Lowri Cooke yn ymchwilydd ac yn feirniad diwylliannol ac mae’n byw yng Nghaerdydd.

Rob Lowe, John Waters, Ralph Fiennes a Vanessa Redgrave. Rhai o sêr y byd ffilm a fu’n cerdded La Croisette yn Cannes wythnos ddwetha? Dim o’r fath beth. Dyma ddetholiad yn unig o’r enwau mawrion fydd yn hyrwyddo eu prosiectau diweddaraf yng Ngŵyl y Gelli eleni. Ychwanegwch restr o sêr y byd ‘sgwennu at yr Hollywood hotties- gan gynnwys Henning Mankell, Paul O’Grady, Niall Ferguson a Nigella Lawson, heb sôn am gewri gwleidyddol ac athrylithwyr athronyddol- a coeliwch chi fi, does na numan gwell ar benwythnos y Sulgwyn nag yn gorweddian mewn  deckchair llenyddol ar faes yr ŵyl, gyda llyfr mewn un llaw a glasied o Pimms yn y llall, yn gwylio’r byd a’i frawd yn mynd heibio.

Yn dilyn blwyddyn lwyddianus yn y Gelli y llynedd pan lwyddais i ac un o’m chwiorydd i gael ein pap-io gan y Guardian a chwrdd ag un o’m arwyr llenyddol, Roddy Doyle, dros beint yn nhafarn y Three Tuns, bu’r teulu Cooke ers tro yn trafod strategaeth ar gyfer gŵyl eleni. Archebwyd Yurt yn Tangerine Fields, a bwrdd yn y River Café – yr unig le i swpera gyda’r hwyr, cariad – ymhell o flaen llaw, heb sôn am rybuddio siopau vintage y dre a’r Anna angylaidd yn siop Llewelyn & Company ein bod yn dychwelyd i brofi bach o glam y Gelli.

Yn wir, diolch i’r sîn fringe ffuantus sy’n tyfu bob blwyddyn, mae’n hawdd anghofio mai llenyddiaeth sy’n llywyddu ac mai’r llyfr-bryf sy’n deyrn. Diolch byth, llwyddias i fachu tocynnau i bron pob un digwyddiad ro’n i am eu gweld eleni, gan gynnwys; y dduwies ddomestig Nigella Lawson yn trafod bwyd, Justine Picardie yn trafod ei chofiant Coco Chanel; The Legend and The Life, Owen Sheers yn dangos clipiau ecsgliwsif o’r addasiad ffilm o’i nofel Resistance, a’r Brat-Pack Brat ei hun, Rob Lowe, sy’n hyrwyddo’i hunagofiant hynod ddarllenadwy

Stories I Only Tell My Friends.

Ydi, mae’r Gelli’n glanio union ‘run pryd ag Eisteddfod yr Urdd, sy’n rhwystro nifer rhag profi’r ecstrafagansa llenyddol, ond os nad oes plant bach yn y teulu, neu gôr ysgol cyfagos i’w gefnogi, wel does dim rheswm i’r Cymry Cymraeg gadw draw. Yn wir, yr hyn sy’n galonogol yw cymaint o’r iaith Gymraeg a glywir, serch presenoldeb yr Hooray Henry’s a’r Yummy Mummy’s Llundeinaidd gyda’u Baby Bjorlns a’u Hunter Wellies, “Glamping it down in Wales,darling”.

Bydd ambell ddigwyddiad o ddiddordeb Cymreig fel Dafydd Ellis Thomas yn trafod pensaerniaeth y Senedd, a Fflur Dafydd, Owen Sheers a T. James Jones yn ymuno â lawnsiad Llenyddiaeth Cymru yn siop lyfrau Booth’s yn y Dre. Ond ar wahân i hynny a’r pwyslais ar werthu cynhyrchion über-chwaethus o Gymru, mae’n siom flynyddol i sylweddoli cyn lleied o ddigwyddiadau Cymraeg – yn enwedig y digwyddiadau sy’n dathlu’r “Rwtsh Da” chwedl y diweddar Eirug Wyn – sydd ar yr amserlen, gyda hyd yn oed Eurig Salisbury yn trafod barddoniaeth Gymraeg yn yr iaith fain.

Yn fy marn i, dyw hi ddim digon da i fynnu nad yw’r Cymry Cymraeg yn tyrru i’r Ŵyl. Y llinell glywa’ i fwya ar hyd yr wythnos – yn amlach hyd yn oed na “Oh look, there’s Mariella Fostrup over there, isn’t she tiny?” ydi “Da chi ddim yn yr Urdd eleni?”

Yn dilyn Bedwen Lyfrau tra llwyddiannus yng Nghaerdydd fis dwetha, a gyda’r Babell Lên yn dal i ddenu llên-garwyr yr Eisteddfod Genedlaethol yn eu canoedd bob mis Awst, onid yw hi’n bryd i ni’r Cymry Cymraeg gael y cyfle i stelcian rhai o’n selebs ni ar faes y Gelli? Pleser o’r mwya yn 2012 fyddai dal Dewi Prysor a Llwyd Owen yn beirniadu trefn newydd gwobr Llyfr y Flwyddyn dros ddec-chair neu ddau, a glasied o Pimms ym mhob llaw.

*I ddarganfod sut hwyl gafodd Lowri yn Y Gelli eleni , mynwch gopi o

Golwg dydd Iau, Mehefin yr 2il!*